Had Darwin (on)gelijk?

Uit een Gallup enquete gehouden in februari 2001 bleek dat 45% van alle amerikanen geloofde dat God de mensen 10.000 jaar geleden geschapen heeft in ongeveer de huidige vorm. Slechts 37% van de ondervraagden verklaarden dat zowel God als de evolutie een rol hadden gespeeld, waarbij God het begin voor z’n rekening had genomen en de evolutie de rest had gedaan. Een schamele 12% geloofde dat de mens ontstaan is uit andere levensvormen zonder de tussenkomst van God. Voorgaande Gallup enquetes in 1982, 1993, 1997 en 1999 hadden een vergelijkbare uitkomst gegeven, waarbij het creationistische standpunt nooit lager had gescoord dan 44%. Met andere woorden, bijna de helft van de amerikaanse populatie gelooft dat Darwin ongelijk heeft gehad. Daarmee is de markt voor een blad als National Geographic wel angstwekkend klein geworden.  

National Geographic stelt dat Darwin’s theorie - evolutie door natuurlijke selectie - een theorie is zoals alle andere. Je kan je er wel vanaf maken met het verweer dat het ‘maar’ een theorie is, maar dan zijn de relativiteitstheorie van Einstein en het concept van de plaattektoniek in de geologie ook maar een theorie. Nee, elk van deze theoriën is een verklaring die bevestigd is door talrijke waarnemingen en experimenten. Ze worden als feit geaccepteerd en ons leven is gebaseerd op het vertrouwen in deze theoriën. National Geographic gaat echter nog verder: “de evolutietheorie van de negentiende-eeuwse geleerde Charles Darwin is een prachtig concept, en belangrijker dan ooit voor het welzijn van de mens, de medische wetenschap en ons begrip van de wereld”. Met deze uitspraak geeft het blad de evolutietheorie een status die ver uitstijgt boven die van een normale wetenschappelijke theorie. Woorden als “een prachtig concept, welzijn van de mens en ons begrip van de wereld” zijn begrippen die thuishoren in een wereldbeeld. Hoewel het blad de hand reikt aan gelovigen door te stellen dat er natuurlijk ruimte moet zijn voor een geloof in een God worden fundamentalische christenen en ultra-orthodoxe joden op één hoop gegooid met islamieten en volgelingen van de hare krishna. Zij allen kunnen het niet verdragen dat de afstamming van de mens ter discussie wordt gesteld. Het lijkt mij zinvoller dat we de discussie beperken tot de wetenschappelijke gegevens en de interpretatie daarvan. Opvallend is dat National Geographic geen enkele poging doet om de argumentatie van de Intelligent Design beweging te bediscussiëren. Als je tegenstanders wilt overtuigen dan moet de wetenschap toch de “battleground” zijn en past het niet om je tegenstanders als fundamentalisten af te schilderen.

Rest de niet onbelangrijke vraag of de wetenschappelijke munitie die National Geographic aandraagt van voldoende kaliber is om alle evolutie-sceptici te overtuigen. Allereerst is daar de vaststelling dat National Geographic één van de grootste problemen voor de evolutietheorie, het ontstaan van het allereerste leven op aarde (de abiogenese) niet behandeld. National Geographic beperkt zich tot de kern van het darwinisme, de evolutie van alle soorten door middel van natuurlijke selectie. Het blad volgt in grote lijnen de bewijsvoering van Darwin die vier categoriën onderscheidde: biogeografische, paleontologische, embryologische en morfologische bewijzen. NG werkt deze bewijsvoering uit in een aantal aparte paragrafen als coevolutie, domesticatie, natuurlijke selectie, de anatomie, het fossiele bewijs, convergente evolutie, de genetische revolutie en de medische wetenschappen. De opsomming maakt duidelijk dat National Geographic zichzelf een rad voor de ogen draait. In de natuur kunnen talrijke vormen van variatie worden waargenomen die worden gestuurd door de natuurlijke selectie. Dat staat niet ter discussie. Het is het gelijk van Darwin. Maar Darwin had ongelijk als het gaat om de extrapolatie van deze micro-evolutie naar macro-evolutie. In de komende maanden zullen we op de website in een aparte serie in detail ingaan op de argumentatie van National Geographic. De ruimte in deze column is daarvoor te beperkt.  

Ik voorspel dat een volgende Gallup enquete er niet veel beter uit zal zien voor de evolutietheorie. Dit themanummer van National Geographic zal daar weinig aan veranderen. De Gallup-enquete onder de amerikaanse bevolking doet overigens wel de vraag rijzen wat de uitkomst van een enquete onder de nederlandse bevolking zou zijn. Om de daad bij het woord te voegen: deze week starten we op de Creaton website een vergelijkbare enquete. Stemt allen!

De nederlandse uitgave heeft een kleine maar niet onbelangrijke aanpassing in de titel: “Was Darwin wrong?” is vertaald door “Had Darwin gelijk?”. De website van National Geographic vermeldt verder een link naar de website van Gert Korthof. We zullen de nederlandse redaktie van National Geographic attent maken op de Creaton-website.

Was Darwin wrong? David Quammen, National Geograhic, november 2004 (engelse en nederlandse uitgave).

Amerikaanse website van National Geographic:
http://magma.nationalgeographic.com/ngm/0411/feature1/index.html