Een bijzonder kerstkind

Negroponte vergelijkt in zijn boek ‘Digitaal Leven’ de snelle ontwikkeling van het internet met het rijden op een duitse autobahn. Je denkt dat je met 160 km/uur hard rijdt, maar tot je schrik wordt je aan alle kanten gepasseerd door auto’s die nog veel sneller rijden. Dit gevoel bekruipt mij ook als ik denk aan de huidige ontwikkeling van de genetica. 

Zo werden we in December 2002 opgeschrikt door het bericht dat de eerste gekloonde mens ter wereld is gebracht. We hebben deze kerst mogen nadenken of wij op dit kerstkind zaten te wachten. In januari 2003 maakte de vriendelijk glimlachende directeur Brigitte Boisselier van de firma Clonaid bekend dat Nederland de twijfelachtige eer heeft om het gastland te zijn van de tweede gekloonde baby. Draagmoeder van jezelf: de moderne genetische techniek maakt het mogelijk en dus moet het ook maar gebeuren.

Ik mag het natuurlijk niet zeggen, maar ik doe het als columnist natuurlijk wel: ik moet die Boisselier niet. Haar kunstmatige glimlach, het gekoketteer met de naam Eva, het geheimzinnige sausje van de anti-godsdienstige sekte Raelian en het gebrek aan een wetenschappelijke onderbouwing roepen gevoelens van afkeer bij mij op. Boisselier bevindt zich in het slechte gezelschap van de italiaanse schreeuwlelijk Antinori, de italiaanse arts die ook de ene na de andere ethische hindernis moeiteloos neemt. Ze lijkt een slimme tante, die je voor alles kunt inhuren zolang het maar geld oplevert. En geld opleveren zal het, want hele volkstammen zullen zich willen vereeuwigen. De vraag is natuurlijk of de claims van de firma Clonaid op waarheid berusten. Tot op heden is er (nog) geen wetenschappelijk bevestiging. Maar ook al zou het om een publiciteitsstunt gaan is het interessant om te zien hoe overheden reageren. In de media mag er dan wel sprake zijn van een afwijzende houding, maar de enige serieuze kritiek is dat deze gekloonde mensen mogelijk te maken zullen krijgen met afwijkingen zoals de snelle veroudering van het schaap Dolly. Op dit moment wordt weer eens pijnlijk duidelijk dat de huidige maatschappij iedere handleiding mist voor dit soort ontwikkelingen. 

Voor diegenen die een christelijke visie aanhangen doemen er problemen op van een geheel andere orde. Christenen menen dat de mens is opgedeeld in lichaam, ziel en geest. Dat er een relatie bestaat tussen ziel en lichaam is vast komen te staan. Een gebrek aan serotonine in de hersenen maakt ons neerslachtig, maar het idee dat ons gedrag geheel en al door hormonen wordt geregeerd staat niemand echt aan. Er bestaat ook zoiets als een wil, en dan komen we op een terrein waar de wetenschap totaal in het duister tast: de materiële basis van de menselijke geest. In het mediatijdperk van Catherine Keyl kan de definitie van het begrip ‘geest’ aanleiding geven tot verwarring. Voor christenen bestaat er een onderscheid tussen ziel en geest. De ziel is de persoonlijkheid van een mens, de geest is het onderdeel van de mens dat kan communiceren met God. De hamvraag die we in dit geval moeten stellen is in hoeverre de scheppingsorde geweld aangedaan wordt met het klonen van mensen. In de christelijke visie is de mens geschapen als een individuele persoonlijkheid naar het beeld van God. Heeft een gekloond lichaam een geest en zo ja hoe verhoudt deze zich tot het oorspronkelijke lichaam? De menselijke soort kent alleen individuen met identiek genetisch materiaal in het geval van de gewone en siamese tweelingen. Ongeslachtelijke voortplanting komt verder voor in de lagere klassen van het planten- en dierenrijk. Maar het is duidelijk dat de menselijke soort geen kolonie van mosdiertjes is. Het klonen van de menselijke geest zou mijns inziens een ongeoorloofde inbreuk zijn op de scheppingorde. Het enige voorbeeld van ongeslachtelijke voortplanting is te vinden in de Bijbel: de verwekking van Jezus bij de maagd Maria. Een unieke gebeurtenis in de geschiedenis van de menselijke soort, die aangeeft dat we met het klonen van mensen een ongeoorloofde grens overschrijden. We zouden ons als maatschappij en christenen in het bijzonder moeten verzetten tegen deze ontwikkeling.

Creaton houdt zich bezig met de oorsprongsvraag. Graven in het verleden lijkt een bezigheid voor een select groepje geïnteresseerden en professionals. Voor velen is de oorsprongsvraag ‘een ver van mijn bed show’. De oorsprongsvraag wordt echter gevaarlijk actueel met het klonen van mensen. Ik heb mij altijd verre gehouden van speculaties over eindtijdscenario’s. Oorlogen, aardbevingen en hongersnoden, ze zijn van alle tijden. Ik heb geen inzage in de agenda van God, maar het klonen van mensen zou een reden kunnen zijn voor God om een punt te zetten achter het ‘project aarde’.